Негізгі мазмұнға өту
Bilikti AI

Ұлағат

Сабаққа материал · ұлттық мұра

Ұлағат

Абайдан Мағжанға дейін — білім, ұстаз, тіл, еңбек туралы дереккөзі көрсетілген сөздер. Эпиграф, слайд немесе «Кім айтты?» ойыны үшін.

Күннің сөзі

«Ақыл қайда болса, ұлылық толады, Білім кімде болса, сол білікті болады.»
Жүсіп Баласағұн · «Құтты білік», 154–155-бәйіттер (аударған А. Егеубаев)
«Кім айтты?» ойыны

Абай Құнанбайұлы

1845–1904

Ақын, ойшыл, аудармашы — қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы.

Қара сөздер«Ғылым таппай мақтанба»
  • «Мұның бәрі – жан құмары, білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен деген.»
    Қара сөздер, Жетінші сөзСлайдқаПараққа
  • «Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады.»
    Қара сөздер, Он тоғызыншы сөзСлайдқаПараққа
  • «…ғылымды үйренгенде, ақиқат мақсатпен білмек үшін үйренбек керек.»
    Қара сөздер, Отыз екінші сөзСлайдқаПараққа
  • «Қайратсыз ашу – тұл, Тұрлаусыз ғашық – тұл, Шәкіртсіз ғалым – тұл.»
    Қара сөздер, Отыз жетінші сөзСлайдқаПараққа
  • «Қашан бір бала ғылым, білімді махаббатпенен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады.»
    Қара сөздер, Отыз сегізінші сөзСлайдқаПараққа
  • «Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым, ойлап қой – Бес асыл іс, көнсеңіз.»
    «Ғылым таппай мақтанба» өлеңіСлайдқаПараққа

Ыбырай Алтынсарин

1841–1889

Ағартушы-педагог, балалар ақыны; қазақ балаларына арналған мектептер ашқан.

«Қырғыз хрестоматиясы» (1879)«Кел, балалар, оқылық!»
  • «Кел, балалар, оқылық! Оқығанды көңілге Ықыласпен тоқылық!»
    «Кел, балалар, оқылық!» өлеңіСлайдқаПараққа
  • «Оқысаңыз, балалар, Шамнан шырақ жағылар. Тілегенің алдыңнан, Іздемей-ақ табылар.»
    «Кел, балалар, оқылық!» өлеңіСлайдқаПараққа
  • «Өнер-білім бар жұрттар, Тастан сарай салғызды.»
    «Өнер-білім бар жұрттар» өлеңіСлайдқаПараққа

Ахмет Байтұрсынұлы

1872–1937

Тіл ғалымы, ағартушы, «Қазақ» газетінің редакторы; қазақ тіл білімінің негізін қалаушы.

«Тіл – құрал» (1914)«Әдебиет танытқыш» (1926)
  • «Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады.»
    «Орынбор. 10 февраль» мақаласы, «Қазақ» газеті, 1913СлайдқаПараққа
  • «Мектептің жаны – мұғалім. Мұғалім қандай болса, мектебі һәм сондай болмақшы.»
    «Мектеп керектері» мақаласыСлайдқаПараққа
  • «Тіл – адамның адамдық белгісінің зоры, жұмсайтын қаруының бірі.»
    «Тіл – құрал», 1914СлайдқаПараққа

Шәкәрім Құдайбердіұлы

1858–1931

Ақын, философ, тарихшы; ар-ождан (ұждан) ілімін дамытқан.

«Үш анық»«Жастарға»
  • «Ұждан дегеніміз – ынсап, әділет, мейірім.»
    «Үш анық», «Сөз басы»СлайдқаПараққа
  • «Ақылды сол – ынсап пен ар сақтайды, Арсыз сол – арамдықпен жан сақтайды.»
    «Жастарға» өлеңіСлайдқаПараққа
  • «Адал сол – таза еңбекпен күнін көріп, Жаны үшін адамшылық ар сатпайды.»
    «Жастарға» өлеңіСлайдқаПараққа

Мағжан Жұмабаев

1893–1938

Ақын, педагог; қазақ тіліндегі алғашқы педагогика оқулықтарының бірін жазған.

«Педагогика» (1922)
  • «Тәрбиеден мақсұт адамды, һәм сол адамның ұлтын, асса барлық адамзат дүниесін бақытты қылу.»
    «Педагогика», 1922СлайдқаПараққа
  • «Бала тар ойлы, ақымақ болса, бала кінәлі емес, тәрбиеші кінәлі.»
    «Педагогика», 1922СлайдқаПараққа

Жүсіпбек Аймауытов

1889–1931

Жазушы, педагог-психолог; қазақ тілінде психология мен оқыту әдістемесі бойынша еңбектер жазған.

«Тәрбие» мақаласы (1918)«Психология»
  • «Адам мінезінің, ақыл-қайратының әртүрлі болуы тәрбиенің түрлі-түрлі болуынан…»
    «Тәрбие» мақаласы, «Абай» журналы, 1918СлайдқаПараққа

Міржақып Дулатов

1885–1935

Ақын, ағартушы, Алаш қозғалысының қайраткері.

«Оян, қазақ!» (1909)
  • «Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, Өткізбей қараңғыда бекер жасты.»
    «Оян, қазақ!» өлеңі, 1909СлайдқаПараққа

Әбу Насыр әл-Фараби

870–950

Ойшыл, ғалым; «Екінші ұстаз» атанған.

Шығармалар жинағы (қазақша аударма, 2007)
  • «Білімсіз адамгершілік молаймайды, білімсіз адам өзгенің абзал қасиеттерін тани алмайды.»
    Қазақша аударма: шығармалар жинағы, 4-том, 2007СлайдқаПараққа

Жүсіп Баласағұн

XI ғасыр

Ақын, ойшыл; түркі тіліндегі «Құтты білік» дастанының авторы.

«Құтты білік»
  • «Ақыл – шырақ, қара түнді ашатын, Білім – жарық, нұрын саған шашатын.»
    «Құтты білік», 288-бәйіт (аударған А. Егеубаев)СлайдқаПараққа
  • «Ақыл қайда болса, ұлылық толады, Білім кімде болса, сол білікті болады.»
    «Құтты білік», 154–155-бәйіттер (аударған А. Егеубаев)СлайдқаПараққа

Тек дереккөзі табылған сөздер алынды; кең тараған, бірақ дереккөзі анықталмаған сөздер әдейі қосылмады. Тұлғалардың фотосы орнына нақыш-медальон қолданылады. Әл-Фараби мен Баласағұн сөздері — қазақша аудармада. Қате байқасаңыз, хабарласыңыз.