Химия (ҚГБ) · 10-сынып: оқу бағдарламасы

10.1 Атом құрылысы

• 10.1.2.1атом құрылысының заманауи теориясын білу
• 10.1.2.2s, p, d, f орбитальдарының пішінін ажырату

• 10.1.3.1квант сандарының сипаттамасы мен мәндерін білу
• 10.1.3.2электрон орбитальдарын толтыру ережелерін: минимальді энергия принципі, Паули принципі, Хунд ережесін қолдану
• 10.1.3.3алғашқы 36 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын жазу

• 10.1.2.3радиоактивтілік табиғатын және радиоактивті изотоптардың қолданылуын түсіндіру
• 10.1.1.1құрамындағы химиялық элемент атомының массалық үлесі бойынша қосылыстың химиялық формуласын шығару

• 10.2.1.8радиоактивті заттар ұғымын білу
• 10.2.1.9радиоактивті ыдырау типін білу және қарапайым ядролық реакциялар теңдеуін құра алу (a, b-, b+, g ыдырау)
• 10.2.1.10Қазақстан энергетикалық потенциалында ядролық реакциялар мәнін түсіну

10.1 Периодтық заң және химиялық элементтердің периодтық жүйесі

• 10.2.1.1периодтық заңның физикалық мәнін түсіндіру
• 10.2.1.2валенттілік және атомның тотығу дәрежесі ұғымдарының физикалық мәнін түсіндіру
• 10.2.1.3химиялық элемент атомдарының қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарының сипаттау: радиусы, иондану энергиясы, электронтартқыштық, электртерістілік және тотығу дәрежесі

• 10.2.1.4период және топ бойынша химиялық элементтердің оксидтерінің, гидроксидтерінің және сутекті қосылыстарының қышқылдық-негіздік қасиеттерінің өзгеру заңдылығын түсіндіру

• 10.2.1.5периодтық кестеде орналасуы бойынша химиялық элементтердің және олардың қосылыстарының қасиеттерін болжау
• 10.2.1.6периодтық кестенің ашылуымен байланысты дамыған ғылымдардың негізгі бағыттарын тізімдеу

10.1 Химиялық байланыс және зат құрылысы

• 10.1.4.1донор-акцепторлы және алмасу механизмі бойынша ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру
• 10.1.4.2ковалентті байланыстың қасиеттерін сипаттау
• 10.1.4.3H2, Cl2, O2, N2, HCl, NH3 молекулалары үшін Льюис диаграммасын құру

• 10.1.4.4әртүрлі гибридтелу түрлерінің мәнін түсіндіру
• 10.1.4.5BF3, CH4, NH3, H2O, BeCl2 мысалында молекуланың электронды және кеңістіктік құрылысына зат қасиетінің тәуелділігін түсіндіру

• 10.1.4.6атомдардың электртерістілік ұғымының физикалық мәнін түсіндіру және оның негізінде химиялық байланыстың түрін болжау

• 10.1.4.7иондық байланыстың қарама-қарсы зарядталған иондардың электростатикалық тартылуы нәтижесінде түзілетіндігін түсіну
• 10.1.4.8NaCl, CaO, MgF2, KH қосылыстары үшін Льюис диаграммасын құру
• 10.1.4.9металдық байланыстың табиғатын және оның металдардың физикалық қасиеттеріне әсерін түсіндіру

• 10.1.4.10сутекті байланыстың түзілу механизмін түсіндіру
• 10.1.4.11кристалл тор типтері және байланыс түрлері әртүрлі қосылыстардың қасиеттерін болжау

10.2 Химиялық реакциялар заңдылығы

• 10.2.1.7химиялық реакцияларды үдерістің бағыты, саны мен құрамы, реагенттер мен реакция өнімдеріндегі химиялық элементтердің тотығу дәрежелерінің өзгеруі бойынша жіктей білу

• 10.2.3.1зат формуласы бойынша элементтің тотығу дәрежесін анықтай алу
• 10.2.3.2электронды баланс әдісін қолданып тотығу және тотықсыздану теңдеулерін құрастыра алу

• 10.2.3.3ерітінді және балқыма арқылы электр тоғы өткен кезде жүретін үдерістерді оқу және түсіндіру
• 10.2.3.4электролит ерітінділерін және балқымаларын электролиздеу кезінде электродтарда түзілетін электролиз өнімдерін болжау
• 10.2.3.5ерітінді және балқыма электролизі үдерісі сызбанұсқасын құра алу
• 10.2.3.6электролиз өнімдерінің массасын, көлемін (газ) есептей алу

• 10.3.4.1ерітіндінің рН мәні бойынша тұздар, қышқылдар және гидроксид ерітінділерінің сапалық құрамын дәлелдеу
• 10.3.4.2оның сапалық құрамы бойынша тұз ерітінділерінің ортасын болжау

• 10.3.1.1жылу эффектісі бойынша химиялық реакцияларды жіктей алу
• 10.3.1.2химиялық реакциялардың жылу эффектісі мәнін тұсіндіру
• 10.3.1.3химиялық реакциялардың жылу эффектісін есептей алу

10.2 Кинетика

• 10.3.2.1химиялық реакция жылдамдығына температура, концентрация, қысымның әсерін тәжірибелік зерттеу
• 10.3.2.2химиялық реакция жылдамдына әртүрлі факторлар өзгерісінің әсерін түсіндіру
• 10.3.2.3әрекеттесуші заттар концентрациясы және температурасы өзгеруі кезіндегі реакция жылдамдығының өзгерісін есептей алу

• 10.3.2.4химиялық реакция жылдамдығына катализаторлар және ингибиторлар әсерін түсіндіру
• 10.3.2.5гомогенді және гетерогенді катализ механизмін түсіндіру
• 10.3.2.6Қазақстанда катализдік химияның дамуын білу

10.2 Химиялық тепе-теңдік

• 10.3.3.1әр түрлі факторлардың тепе-теңдіктің ығысуына әсерін тәжірибе жүзінде зерттеу
• 10.3.3.2химиялық тепе-теңдікке температура, концентрация және қысым өзгерісінің әсерін болжау
• 10.3.3.3тепе-теңдік константасы өрнегін құра алу

10.3 Металдар мен бейме-талдардың жалпы сипат-тамасы

• 10.2.1.11металдар және бейметалдар құрылысының ерекшелігін сипаттау: атом радиусы, иондану энергиясы, электронтартқыштық, кристалл торы
• 10.2.1.12период және топта металл, бейметалл және олардың қосылыстарының қасиеттерінің өзгеру заңдылығын болжау

• 10.2.1.13металдар және бейметалдардың негізгі физикалық қасиеттерін түсіндіру
• 10.2.1.14электрохимиялық кернеу қатарында металдардың орналасу принципін түсіну
• 10.2.1.15металдар және бейметалдардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру
• 10.2.1.16типтік металдар, бейметалдар мен амфотерлі элементтердің химиялық қасиеттерін тәжірибе жүзінде зерттеу

• 10.2.1.17металдар, бейметалдар және олардың қосылыстарының табиғатта таралуы туралы білу
• 10.4.1.1кейбір металдар мен бейметалдардың және олардың қосылыстарының қоршаған ортаға әсерін зерделеу

• 10.4.1.2тірі ағзалардың іс- әрекетінде металдар және бейметалдардың биологиялық рөлін түсіндіру

10.3 Маңызды s-элементтер және олардың қосылыстары

• 10.2.1.18атом құрылысы негізінде s-элементтердің жалпы қасиеттерін түсіндіру
• 10.2.1.19s-элементтердің металдық, тотықсыздандырғыштық қасиеттерін салыстыру және реакция теңдеулерін құрастыру

• 10.2.1.20натрий, калий және олардың маңызды қосылыстарының алыну әдістерін білу
• 10.2.1.21натрий, калий және кальцийдің сумен реакциясының химиялық белсенділігін ажыратуды түсіндіру
• 10.4.1.3натрий және калий қосылыстарының биологиялық рөлін түсіндіру

• 10.2.1.22кальций, магний және олардың қосылыстарының негізгі қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру
• 10.2.1.23калий, натрий, кальций иондарының сапалық реакциясын зерттеу (жалынды бояуы)
• 10.4.1.4кальций және магнийдің биологиялық рөлін түсіндіру

• 10.4.1.5судың кермектігін және оны жою әдістерін түсіндіру
• 10.4.1.6Қазақстанда таралған сілтілік және сілтілік жер металдардың табиғи қосылыстарын білу
• 10.2.2.1металдар мен оның қосылыстарындағы генетикалық байланысты көрсететін химиялық реакция теңдеулері бойынша реагенттің немесе өнімнің массасына, зат мөлшеріне есептер шығару

10.3 Маңызды d-элементтер және олардың қосылыстары

• 10.2.1.24атом құрылысы негізінде d-элементтердің периодтық жүйедегі орнын түсіндіру
• 10.4.1.7Қазақстандағы мыс, мырыш, темір, хром және олардың қосылыстарының кен орындары атау

• 10.2.1.25мыс, мырыш және олардың маңызды қосылыстарының қасиеттерін және қолданылуын түсіндіру
• 10.2.1.26Cu2+, Zn2+ иондарын тани білу

• 10.2.1.27хром және оның қосылыстарың қасиеттерін және қолданылуын түсіндіру

• 10.2.1.28темір және оның қосылыстарының алынуын, тән физикалық және химиялық қасиеттерін сипаттау
• 10.2.1.29Fe2+, Fe3+ иондарын тани білу

• 10.2.1.30темір (ІІ), (ІІІ), мыс (ІІ), мырыш, хром (ІІІ) гидроксидтерін тәжірибе жүзінде ала білу және олардың қышқыл және сілтілермен әрекеттесуін зерделеу

• 10.2.3.7коррозия түрлерін, коррозияның болу себептерін білу және оның конструкцияларының пайдалану ұзақтығына кері әсерін түсіндіру
• 10.2.2.2металдар қатысуымен жүретін химиялық реакциялар теңдеуі бойынша (құрамында қоспасы бар реагенттер, теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы практикалық шығымның массалық үлесі) есептер шығару

10.4 Маңызды p-элементтер және олардың қосылыстары

• 10.2.1.31атом құрылысы көзқарасы тұрғысынан периодта және топта р-элементтердің қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын түсіндіру
• 10.2.1.32алюминий оксиді және гидроксидінің екәдайлы қасиеттерін оқып білу
• 10.2.1.33алюминий және оның құймаларының қолданылуын сипаттау

• 10.2.1.34көміртек, кремний және олардың қосылыстарының физикалық, химиялық қасиеттерін оқып білу
• 10.2.1.35иіс газымен уланудың қалай жүретінін түсіндіру және алғашқы көмек көрсету әдістерін сипаттау

• 10.2.1.36молекула құрылысы негізінде азоттың төмен химиялық белсенділігін түсіндіру
• 10.2.1.37газтәрізді аммиактың және оның сулы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін және алынуын сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру
• 10.4.1.8азот оксидтерінің атмосфераға, нитраттардың топырақ және су ресурстарына әсерін анализдеу
• 10.4.1.9азот және фосфор қосылыстарының қоршаған ортаға әсерін азайтудың мәселелерін шешу жолдарын ұсыну
• 10.2.1.38ортофосфор қышқылының және фосфаттардың физикалық, хиииялық қасиеттерін оқып білу

• 10.2.1.39құрамында күкірті бар қазбалы отындардың жануы кезіндегі күкірт диоксидінің түзілуін сипаттау
• 10.4.1.10қышқыл жаңбырлардың қалыптасуындағы күкірт диоксидінің ролін және оның қоршаған ортаға әсерін түсіндіру
• 10.2.1.40сұйылтылған және концентрлі күкірт қышқылының қасиеттерін салыстыру
• 10.4.1.11тағам өнімдерін консервілеуде күкірт диоксидінің қолданылуын түсіндіру

• 10.2.1.41топ бойынша галогендердің физикалық және химиялық қасиеттерінің өзгеру заңдылығын түсіндіру
• 10.2.1.42тұз қышқылының химиялық қасиеттерін оқып білу және оның қолданылу аймағын білу
• 10.4.1.12адам ағзасындағы йодтың биологиялық ролін білу және Қазақстан территориясында йод жетіспеушілігіне байланысты туындайтын ауруларды түсіндіру және осы мәселелерді шешу жолын ұсыну

• 10.2.1.43хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат-, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияны білу
• 10.2.1.44аниондарды анықтау бойынша тәжірибе жоспарын құру және оны іс –жүзінде жүзеге асыру

10.4 Бейорганикалық қосылыстарды және құймаларды өңдіру

• 10.2.3.8өнеркәсіпте металдарды алу әдістерін білу
• 10.2.3.9Тұрмыста, техникада және ғылымда қолданылатын маңызды құймалардың құрамын атау: шойын, болат, жез, қола, мельхиор, дюралюминий
• 10.2.3.10шойын және болаттың алыну әдістерін және қасиеттерін сипаттау
• 10.4.1.13Қазақстандағы химиялық өндірістердің экологиялық мәселелерін түсіндіру

• 10.2.1.45күкірт қышқылын өнеркәсіптік өндірудің жанасу үдерісін сипаттаужәне оның өнеркәсіп үшін мәнін білу

• 10.2.1.46аммиак және азот қышқылын өнеркәсіптік өндіру әдістерін және оның өнімдерінің қолданылу саласын сипаттау

• 10.2.3.11шыны, цемент өндіру үдерісін және олардың қолданылуын сипаттау

• 10.4.1.14химиялық және металлургиялық өндіріс қалдықтарының қоршаған ортаға әсерін бағалау