№399 бұйрық · 59-қосымша · қазақ тілінде оқыту
Биология · 9-сынып: оқу бағдарламасы
Ұзақ мерзімді жоспардағы тақырыптар мен оқу мақсаттары тоқсан бойынша. Тақырыптың жанындағы батырма оны ҚМЖ генераторына дайын күйде ашады.
1-тоқсан
Жасушалық биология
Жасушаның негізгі компонент-терінің қызметтері. Жасуша құрылымдары:плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері
ҚМЖ жасау- 9.4.2.1өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылысы мен қызметін түсіндіру
Жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу. Ұлғаю, актуальды өлшемі және суреттің нақты өлшемі. Өлшем бірліктерін СИ жүйесіне аудару (сантиметр-миллиметр-микрометр-нанометр). Модельдеу "Микрофотографияларды пайдаланып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу"
ҚМЖ жасау- 9.4.2.2микрофотографияны қолданып, жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу
Тірі ағзалардың көп түрлілігі. Биосфера және экожүйе
Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті регионның) анықтау"
ҚМЖ жасау- 9.1.1.1әр түрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану
- 9.1.1.2Өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)
Популяцияның өсуінің экспоненциалды және сигмоидты қисығы
ҚМЖ жасау- 9.3.1.1популяция өсімінің экспоненциалдық және сигмоидтік үлгілерінің қисық сызықтарының графиктерін талдау
Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері
ҚМЖ жасау- 9.3.1.2энергия ағымының тиімділігін есептеу
- 9.3.1.3энергия, биомасса және сандар пирамидаларын салыстыру
Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі
ҚМЖ жасау- 9.3.1.4азот пен көміртектің табиғаттағы айналымының сызбасын құру
Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері
Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері
ҚМЖ жасау- 9.3.2.1пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өңдеудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру
Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері
ҚМЖ жасау- 9.3.2.2пестицидтерді пайдаланудың қоршаған орта мен адам денсаулығына әсерін түсіндіру
Жылыжай эффктісі (булану) және озон қабатыныңжұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері
ҚМЖ жасау- 9.3.2.3парниктік эффектінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру
- 9.3.2.4озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру
Қоректену
Ыдырау үдерісі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару
ҚМЖ жасау- 9.1.2.1адамның асқорыту жолдарындағы үдерістерді сипаттау
- 9.1.2.2ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнату
Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.4.1.1ферменттер механизмін оқып тану
- 9.1.2.3ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу
Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.1.2.4өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы үдерісін зерттеу
Заттар тасымалы
Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы
ҚМЖ жасау- 9.1.3.1активті және пассивті тасымалдарды салыстыру
Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс "Транспирация үдерісі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қ
ҚМЖ жасау- 9.1.3.2өсімдіктердегі транспирация үдерісінің мәнін түсіндіру
- 9.1.3.3ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу
Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық
ҚМЖ жасау- 9.1.3.4сыртқы факторлардың флоэма арқылы заттардың тасымалдануына әсерін зерттеу
2-тоқсан
Тыныс алу
Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу үдерістерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері
ҚМЖ жасау- 9.1.4.1тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру
Аэробты, анаэробты тынысалу үдерістерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері
ҚМЖ жасау- 9.1.4.2бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу үдерістері арасындағы байланысты қарастыру
Бөліп шығару
Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептің құрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері
ҚМЖ жасау- 9.1.5.1нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау
- 9.1.5.2фильтрация және несептің түзілу үрдістерін сипаттау
Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина т.б.)
ҚМЖ жасау- 9.1.5.3бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау
Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары
ҚМЖ жасау- 9.1.5.4бүйрек және зәр шығару жүйесі ауруларының алдын алу жолдарын түсіндіру
Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несеп қышқылы
ҚМЖ жасау- 9.1.5.5әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасудың соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату
Координация және реттелу
Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар. Модельдеу "Жүйке ұлпаларын зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.1.7.1жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату
- 9.1.7.2жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау
Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.1.7.3жүйке импульсінің туындауы мен өтуін сипаттау
Тірі ағзалардағы электрлік үдерістер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер
ҚМЖ жасау- 9.4.4.1тірі ағзалардағы электрлік үдерістерді зерттеу
Тынысалу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогумо-ральдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі
ҚМЖ жасау- 9.1.7.4нейрогуморалды реттелудің механизмін түсіндіру
Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі
ҚМЖ жасау- 9.4.4.2"компьютер-ми" интерфейс технологиясының ерекшеліктерін оқып білу
Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері
ҚМЖ жасау- 9.1.7.5ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын ұстаудағы гомеостазды сақтаудың механизмін түсіндіру
Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.1.7.6өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсер ететін заттардың әрекетін талдау
3-тоқсан
Қозғалыс
Бұлшық еттің жұмысы. Демонстрация " Негізгі бұлшық еттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі.Бұлшықет қозғалысын реттеу" Зертханалық жұмыс "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.1.6.1қол бұлшық еттерінің максималды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеу
- 9.1.6.2бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу
Молекулалық биология
Дезоксирибонуклеин қышқылының молекулалық құрылысының принцптері:нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "Дезоксирибонуклеин қышқылы" молекуласын құру"
ҚМЖ жасау- 9.4.1.2дезоксирибонуклеин қышқылының молекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау
- 9.4.1.3дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу
Жасушалық цикл
Интерфаза. Интерфаза кезеңдері: Gl, S және G2
ҚМЖ жасау- 9.2.2.1жасуша айналымының интерфаза кезіндегі жүретін үдерістерді түсіндіру
Митоз. Митоз фазалары. Зертханалық жұмыс "Пияз тамыр ұшындағы жасушалардан митозды зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.2.2.2митоздың кезеңдерін сипаттау
Мейоз. Мейоз фазалары. Мейоз бен митозды салыстыру. Модельдеу "Мейоз кезеңдерңн зерттеу"
ҚМЖ жасау- 9.2.2.3мейоз кезеңдерін сипаттау
- 9.2.2.4митоз және мейоз үдерістерін салыстыру
Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары
Мендель ашқан белгілердің тұқымқуалаузаңдылықтары. Тұқымқуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі
ҚМЖ жасау- 9.2.4.1генетиканың дамуы мен қалыптасуындағы Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау
Тұқымқуалаушылық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гаметалар тазалығы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы
ҚМЖ жасау- 9.2.4.2моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару
- 9.2.4.3дигибридті будандасты-рудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару
Аллельді гендердің әрекеттесуі: толықжәне толымсыз. Доминантты-лық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы
ҚМЖ жасау- 9.2.4.4толық және толымсыз доминаттылықты салыстыру
- 9.2.4.5талдаушы будандастыру-дың маңыздылығын бағалау
Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм
ҚМЖ жасау- 9.2.4.6жынысты анықтау теориясын сипаттау
- 9.2.4.7жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау
Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор
ҚМЖ жасау- 9.2.4.8адамның қан тобының тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру
Адам генетикасы. Адамның тұқым-қуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық аурулары-ның алдын алу. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру"
ҚМЖ жасау- 9.2.4.9адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау
- 9.2.4.10шежіре сызбасын құру
Өнімділікті арттыратын заманауи ауыл шаруашылық технологиялары. Өнімділігі жоғары ауыл шаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары
ҚМЖ жасау- 9.2.4.11мәдени өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін заманауи ауылшаруашылық технологияларды қолданылуын зерттеу
Микробиология және биотехнология
Биотехнологиялық үдерістін жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауылшаруашылықта). Инсулин өндірісі
ҚМЖ жасау- 9.4.3.1инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасын сипаттау
- 9.4.3.2биотехнологияда өндірілетін өнімдерге мысал келтіру
4-тоқсан
Көбею
Адамның жыныс жүйесінің құрылымы мен қызметі
ҚМЖ жасау- 9.2.1.1адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау
Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу
ҚМЖ жасау- 9.2.1.2жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау
Менструалдық цикл: менструалдық циклындағы эстроген мен прогестерон гормондарының маңызы
ҚМЖ жасау- 9.2.1.3менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау
Контрацепция түрлері. Жыныстық жолмен берілетін аурулар: жүре пайда болған иммундық дефицитінің синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары
ҚМЖ жасау- 9.2.1.4контрацепцияның түрлерін және жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру
Өсу және даму
Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы
ҚМЖ жасау- 9.2.3.1ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру
- 9.2.3.2эмбрион мен ұрықтың дамуын салыстыру
Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері
ҚМЖ жасау- 9.2.3.3адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру
Эволюциялық даму
Жердегі тіршіліктің пайда болуы кезеңдері
ҚМЖ жасау- 9.2.5.7Жердегі тіршіліктің даму-ының негізгі кезеңдерін оқып білу
Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы
ҚМЖ жасау- 9.2.5.1К. Линней мен Ж.Б. Ламарк еңбектерінің негізгі қағидаларын оқып зерттеу
- 9.2.5.2эволюция ілімінің қалыптасуындағы. Ч.Дарвин еңбектерінің ролін түсіндіру
Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық үдерістегі өзгергіштіктің (мутация-лық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімдел-гіштікті табиғи сұрыптал
ҚМЖ жасау- 9.2.5.3эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау
- 9.2.5.4ағзалардың бейімделудегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау
"Түр" ұғымының анықтамасы. Түр-дің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері
ҚМЖ жасау- 9.2.5.5түрдің құрылымы мен критерийлерін сипаттау
- 9.2.5.6түр түзілу үдерісін түсіндіру